Đọc thử · Chương I
Oliver Twist
I: Nói về nơi Oliver Twist ra đời và những hoàn cảnh quanh việc cậu chào đời
Trong số các công trình công cộng ở một thị trấn nọ, mà vì nhiều lý do sẽ là khôn ngoan nếu tránh nhắc tên, và tôi cũng sẽ không gán cho nó một cái tên bịa nào, có một công trình từ lâu đời vốn có ở hầu hết các thị trấn, lớn hay nhỏ: ấy là một trại tế bần1; và chính trong trại tế bần này, vào một ngày tháng mà tôi chẳng cần nhọc công nhắc lại, bởi điều ấy chẳng thể có chút can hệ nào tới người đọc, ít ra là ở giai đoạn này của câu chuyện, đã ra đời cái mạng phàm trần có tên đề ở đầu chương này.
Suốt một thời gian dài sau khi được ông bác sĩ giáo xứ đưa vào cõi đời đầy đau buồn và phiền muộn này, việc đứa bé có sống nổi để mang một cái tên nào hay không vẫn là điều hết sức ngờ vực; mà nếu quả vậy thì rất có thể tập hồi ký này đã chẳng bao giờ ra mắt; hoặc giả có ra mắt chăng nữa, thì do chỉ gói gọn trong đôi trang giấy, nó hẳn đã có được cái giá trị vô song là thiên tiểu sử ngắn gọn và trung thực nhất hiện còn trong nền văn học của bất kỳ thời đại hay xứ sở nào.
Dẫu tôi không có ý khẳng định rằng việc sinh ra trong trại tế bần tự nó là hoàn cảnh may mắn và đáng ghen tị nhất có thể xảy đến với một con người, tôi vẫn muốn nói rằng trong trường hợp cụ thể này, đó lại là điều tốt đẹp nhất có thể xảy ra với Oliver Twist. Số là, người ta đã gặp phải không ít khó khăn trong việc dỗ cho Oliver chịu nhận lấy cái phận sự hô hấp - một thói quen phiền toái, nhưng tập quán đã khiến nó trở nên cần thiết cho sự sinh tồn thanh thản của chúng ta; và trong một hồi lâu, cậu cứ nằm thở hắt ra trên một manh đệm nhỏ nhồi vụn len, chông chênh, không mấy cân bằng, giữa cõi này và cõi bên kia: cán cân nghiêng hẳn về cõi bên kia. Mà nếu trong cái khoảnh khắc ngắn ngủi ấy, Oliver bị vây quanh bởi những người bà chu đáo, những bà cô bà dì âu lo, những bà đỡ giàu kinh nghiệm và những vị bác sĩ uyên bác khôn lường, thì chắc chắn và không thể nghi ngờ gì nữa là cậu đã toi mạng trong nháy mắt. Thế nhưng, vì bên cạnh chẳng có ai ngoài một bà già nghèo ăn cứu tế đầu óc đang hơi ngà ngà vì được chia một khẩu phần bia trái lệ; cùng một ông bác sĩ giáo xứ làm những việc thế này theo hợp đồng khoán; Oliver và Tự Nhiên đành tự giằng co với nhau cho ra lẽ. Kết quả là, sau vài phen vật lộn, Oliver đã thở, hắt hơi, rồi bắt đầu loan báo cho những người sống trong trại tế bần biết việc giáo xứ vừa bị chất thêm một gánh nặng mới, bằng cách cất tiếng khóc to hết mức người ta có thể trông đợi một cách hợp lẽ ở một bé trai sơ sinh mới có được cái bộ phận phụ rất hữu dụng là giọng nói chưa lâu hơn ba phút và một phần tư là bao.
Khi Oliver đưa ra bằng chứng đầu tiên này về hoạt động thông suốt và thích đáng của hai lá phổi, tấm chăn chắp vá phủ cẩu thả trên chiếc giường sắt sột soạt lay động; gương mặt tái nhợt của một người đàn bà trẻ yếu ớt ngẩng lên khỏi gối; và một giọng nói thều thào khó nhọc thốt ra mấy lời: “Cho tôi nhìn đứa bé, rồi chết.”
Ông bác sĩ từ nãy vẫn ngồi quay mặt về phía bếp lửa: lúc hơ lúc xoa hai lòng bàn tay. Nghe người đàn bà trẻ nói, ông đứng dậy, bước lại phía đầu giường rồi cất lời, với vẻ ân cần hơn người ta có thể ngờ ở ông:
“Kìa, cô đừng nói đến chuyện chết chóc vội.”
“Ối giời, Chúa thương lấy cô ấy, đừng!” bà trông bệnh chen vào, vội vàng nhét tọt vào túi áo một cái chai thủy tinh màu xanh lá, thứ đựng bên trong mà từ nãy bà vẫn đứng nếm láp ở trong góc với vẻ thỏa mãn lộ rõ.
“Ối giời, Chúa thương lấy cô ấy, khi nào cô ấy sống được ngần này tuổi đầu như tôi, thưa ông, và tự mình đẻ được mười ba đứa con, mà chết sạch chỉ còn lại hai đứa, hai đứa ấy cũng đang ở trong trại với tôi, thì cô ấy sẽ biết điều hơn, chẳng rầu rĩ như thế đâu, Chúa thương lấy cô ấy! Nghĩ xem được làm mẹ là thế nào đi chứ, ngoan nào, con cừu non tội nghiệp.”
Rõ ràng là cái viễn cảnh an ủi về tương lai làm mẹ ấy đã không mang lại hiệu quả như mong đợi. Người bệnh lắc đầu, rồi vươn tay về phía đứa bé.
Ông bác sĩ đặt đứa bé vào tay cô. Cô tha thiết in đôi môi trắng bệch, lạnh ngắt lên vầng trán nó; đưa hai bàn tay qua mặt; nhìn quanh thất thần; rùng mình; ngã bật ra sau - rồi chết. Họ xoa bóp ngực, tay và thái dương cho cô; nhưng máu đã ngừng chảy mãi mãi. Họ nói về niềm hy vọng và sự an ủi. Những điều ấy đã xa lạ với cô quá lâu rồi.
“Thế là xong rồi, bà Gì-gì-ấy ạ!” rốt cuộc ông bác sĩ lên tiếng.
“À, tội nghiệp, đúng thế thật!” bà trông bệnh nói, nhặt cái nút của chiếc chai xanh, nó đã tuột ra rơi trên gối khi bà cúi xuống bế đứa bé lên. “Thật tội nghiệp!”
“Đứa bé có khóc thì bà cũng chẳng cần cho người lên gọi tôi đâu, bà ạ,” ông bác sĩ nói, hết sức thong thả xỏ găng tay vào. “Rất có thể nó sẽ quấy đấy. Nếu thế cứ cho nó tí cháo loãng.” Ông đội mũ lên đầu, và khi bước ra phía cửa, dừng lại bên giường nói thêm: “Cô ta cũng là một cô gái ưa nhìn đấy chứ; cô ta từ đâu đến thế?”
“Cô ấy được đưa tới đây từ tối qua,” bà già đáp, “theo lệnh viên giám sát người nghèo2. Thấy cô ấy nằm ngoài đường. Chắc là đi bộ một quãng xa rồi, vì giày rách tơi tả cả; nhưng cô ấy từ đâu đến, hay định đi đâu, thì chẳng ai biết.”
Ông bác sĩ cúi xuống thi thể rồi nâng bàn tay trái lên. “Lại chuyện cũ rích,” ông vừa nói vừa lắc đầu: “không có nhẫn cưới, tôi thấy rồi. À! Chúc ngủ ngon!”
Quý ông ngành y đi về ăn tối; còn bà trông bệnh, sau khi lại dốc lòng với cái chai màu xanh thêm một lượt nữa, liền ngồi xuống chiếc ghế thấp trước bếp lửa, rồi bắt đầu mặc quần áo cho đứa bé sơ sinh.
Cậu bé Oliver Twist quả là một minh chứng tuyệt hảo cho sức mạnh của cái áo! Được quấn trong tấm chăn vốn là thứ che thân duy nhất của cậu từ lúc lọt lòng đến giờ, cậu có thể là con của một nhà quý tộc mà cũng có thể là con một kẻ ăn mày; ngay cả một kẻ xa lạ kiêu kỳ nhất cũng khó lòng xếp đặt cho cậu một vị trí thích đáng trong xã hội. Nhưng giờ đây, khi đã được bọc trong những manh áo vải bông cũ đã ngả vàng vì cùng một việc ấy, cậu đã được đeo phù hiệu, gắn nhãn, và lập tức rơi đúng vào vị trí của mình - một đứa con của giáo xứ - đứa trẻ mồ côi của một trại tế bần - một kẻ tôi đòi hèn mọn, đói ăn nửa chừng - để bị thói đời đấm đá và vùi dập - bị tất thảy khinh khi, và chẳng được một ai thương hại.
Oliver khóc toáng lên. Nếu biết được mình là một đứa trẻ mồ côi, bị phó mặc cho lòng thương xót dịu dàng của các ông quản lý nhà thờ và các viên giám sát người nghèo, có lẽ cậu đã khóc còn to hơn nữa.