Ngụ ngôn Aesop

Ngụ ngôn Aesop

Sư tử và chuột

Một con sư tử đang ngủ thì bị một chú chuột chạy qua mặt làm thức giấc. Tức giận chồm dậy, sư tử tóm lấy chuột và toan giết chết, thì chuột van nài thảm thiết: “Nếu ngài tha mạng cho tôi, nhất định tôi sẽ đền đáp ơn ngài.” Sư tử bật cười rồi thả cho chuột đi. Chẳng bao lâu sau, sư tử sa vào tay mấy người thợ săn, bị trói chặt xuống đất bằng những sợi dây thừng chắc nịch. Nghe tiếng gầm, nhận ra sư tử, chuột bèn tìm đến, lấy răng gặm đứt dây thừng và giải thoát cho sư tử, rồi bảo:

“Trước kia ngài từng cười nhạo ý nghĩ rằng tôi có thể giúp được ngài, chẳng mảy may trông mong tôi đền đáp ơn nghĩa; giờ thì ngài biết rồi đấy, ngay cả chuột cũng có thể giúp ích cho sư tử.”

Sói và cừu non

Sói bắt gặp một chú cừu non đi lạc đàn, bèn định bụng không thô bạo ra tay, mà tìm một cái cớ để chứng tỏ với cừu non rằng mình có quyền ăn thịt nó. Lão bèn lên tiếng: “Này mày, năm ngoái mày đã sỉ nhục tao thậm tệ.” “Thật ra thì,” cừu non cất giọng be be buồn bã, “hồi đó tôi đã ra đời đâu ạ.” Sói lại nói: “Mày gặm cỏ trên đồng cỏ của tao.” “Thưa ông, không có đâu ạ,” cừu non đáp, “tôi đã nếm ngọn cỏ nào đâu.” Sói lại bảo: “Mày uống nước ở giếng của tao.” “Không ạ,” cừu non thốt lên, “tôi chưa từng uống nước bao giờ, vì xưa nay sữa mẹ vừa là thức ăn vừa là nước uống của tôi.” Nghe vậy, sói vồ lấy cừu rồi ăn thịt, vừa nuốt vừa bảo: “Chà! Dù mày có chối phăng mọi tội tao gán, thì tao cũng chẳng chịu nhịn bữa tối đâu!” Kẻ bạo ngược luôn tìm ra cớ cho sự tàn bạo của mình.

Lừa và châu chấu

Một chú lừa nghe thấy mấy con châu chấu rỉ rả cất tiếng kêu thì mê mẩn vô cùng; thèm có được giọng hát mê hồn như thế, lừa bèn hỏi xem chúng ăn thứ gì mà có được giọng hay đến vậy. Châu chấu đáp: “Hạt sương.” Lừa quyết định từ đó chỉ sống bằng sương mai, và chẳng bao lâu sau đã chết đói.

Sói và sếu

Một con sói bị hóc xương trong họng, bèn đem một món tiền lớn ra thuê sếu thò đầu vào miệng gắp xương ra giúp. Khi sếu đã gắp được cái xương ra và đòi món tiền công đã hứa, sói nhe răng cười, nghiến răng nghiến lợi mà bảo: “Ơ hay, mày được rút đầu ra an toàn khỏi miệng và hàm của một con sói, thế chẳng phải là đã được trả công quá đủ rồi sao?”

Giúp kẻ ác thì đừng mong đền đáp, nhọc công mà lành lặn thoát thân đã là may.

Người cha và các con trai

Một người cha có mấy người con trai cứ luôn mồm cãi cọ xích mích với nhau. Khuyên răn mãi mà không dẹp yên được các mối bất hòa, ông quyết định cho các con một bài học thực tế về tác hại của sự chia rẽ. Nghĩ vậy, một hôm ông bảo các con mang đến cho mình một bó củi. Khi các con mang củi đến, ông lần lượt trao bó củi vào tay từng người và bảo bẻ gãy nó. Người nào cũng cố hết sức nhưng không tài nào bẻ nổi. Tiếp đó, ông tháo bó củi ra, rút từng que củi một rồi lại đưa cho các con, và lần này họ bẻ gãy dễ dàng. Bấy giờ người cha mới bảo: “Các con của cha, nếu các con đồng lòng và đoàn kết giúp đỡ lẫn nhau, các con sẽ như bó củi này, kẻ thù dù bày mưu tính kế thế nào cũng chẳng hại nổi; nhưng nếu các con chia rẽ, các con sẽ bị bẻ gãy dễ dàng như những que củi kia vậy.”

Dơi và những con chồn

Một con dơi rơi xuống đất bị chồn tóm được, liền van xin tha mạng. Chồn từ chối, bảo rằng bản tính họ nhà chồn xưa nay là kẻ thù của muôn loài chim. Dơi quả quyết mình chẳng phải chim mà là chuột, nhờ thế mà được tha. Chẳng bao lâu sau, dơi lại rơi xuống đất và bị một con chồn khác bắt được, nó cũng tha thiết xin chồn đừng ăn thịt. Con chồn này lại bảo nó đặc biệt căm ghét loài chuột. Dơi bèn quả quyết mình không phải chuột mà là dơi, và thế là thoát chết lần thứ hai.

Biết lựa chiều hoàn cảnh mà xoay xở mới là khôn ngoan.

Gà trống và viên ngọc

Một con gà trống đang bới đất tìm mồi cho mình và đàn gà mái thì thấy một viên đá quý, bèn cất tiếng: “Nếu người chủ của mày tìm thấy mày chứ chẳng phải tao, ắt người ta đã nâng niu nhặt mày lên và đặt mày về nơi danh giá ban đầu; chứ tao thấy mày thì cũng bằng thừa. Tao thà có một hạt lúa mạch còn hơn có mọi thứ ngọc ngà trên cõi đời này.”

Én và quạ

Chim én và quạ cãi nhau xem bộ lông của ai đẹp hơn. Quạ bèn chấm dứt cuộc tranh luận bằng câu: “Lông của cậu thì mùa xuân tốt thật đấy, nhưng lông của tôi lại che chở cho tôi suốt cả mùa đông.”

Bạn chỉ có mặt lúc trời yên biển lặng thì chẳng đáng là bao.

Vương quốc của sư tử

Muôn thú nơi đồng nội và rừng già tôn một con sư tử lên làm vua. Chúa sơn lâm chẳng nóng nảy, tàn ác hay chuyên quyền, mà công bằng, hiền hậu chẳng vua nào bằng. Trong thời trị vì, sư tử ra chiếu triệu tập tất cả chim muông và thú vật về họp, rồi thảo ra điều khoản cho một khối liên minh chung, để sói với cừu non, báo với dê con, hổ với hươu đực, chó với thỏ cùng sống bên nhau trong hòa bình và thân ái trọn vẹn. Thỏ nghe vậy bèn nói: “Ôi, tôi ao ước biết bao được thấy ngày này, ngày mà kẻ yếu có thể an toàn đứng cạnh kẻ mạnh mà chẳng phải sợ gì.” Nói dứt lời, thỏ co cẳng chạy thục mạng.

Người đi đường và con chó

Một người sắp sửa đi xa thì thấy con chó của mình đứng ở cửa vươn mình. Bác gắt lên: “Sao mày cứ đứng ngẩn tò te ra đấy hả? Mọi thứ xong xuôi cả rồi chỉ còn mỗi mày thôi, mau đi với tao ngay!” Con chó vẫy đuôi đáp: “Ông chủ ơi! Tôi sẵn sàng cả rồi đấy chứ; người tôi đang đợi chính là ông đấy.”

Kẻ chậm chạp thường đổ lỗi trễ nải cho người bạn nhanh nhẹn hơn mình.

Đàn kiến và châu chấu

Vào một ngày đông đẹp trời, đàn kiến bận rộn phơi số ngũ cốc đã gom góp từ mùa hè. Một con châu chấu đói lả đi ngang qua, tha thiết xin chút thức ăn. Đàn kiến hỏi: “Sao hồi mùa hè anh không lo tích trữ thức ăn?” Châu chấu đáp: “Tôi có rảnh đâu. Suốt ngày tôi bận ca hát rồi.” Bầy kiến bèn chế giễu: “Nếu mùa hè anh đã dại dột ca hát suốt, thì mùa đông cứ việc nhảy múa rồi nhịn đói đi ngủ!”

Thỏ và rùa

Một hôm thỏ chế nhạo đôi chân ngắn và bước đi chậm chạp của rùa. Rùa cười đáp: “Dù cậu có nhanh như gió, tôi vẫn sẽ thắng cậu trong một cuộc chạy đua.” Thỏ cho rằng chuyện đó là không tưởng, bèn nhận lời thách đấu; cả hai đồng ý nhờ cáo chọn đường chạy và ấn định vạch đích. Đến ngày hẹn thi chạy, hai bên cùng nhau xuất phát. Rùa không hề dừng lại dù chỉ một chốc, mà cứ chậm rãi nhưng vững bước tiến thẳng về đích. Thỏ nằm lăn ra bên vệ đường rồi ngủ thiếp đi. Mãi đến lúc tỉnh dậy, thỏ cắm đầu cắm cổ chạy thật nhanh, thì thấy rùa đã tới đích và đang khoan khoái chợp mắt sau chặng đường mệt mỏi.

Chậm mà chắc thì thắng.

Người đốt than và thợ giặt vải

Một người đốt than làm nghề ngay tại nhà mình. Một hôm gặp người bạn làm thợ giặt vải, anh khẩn khoản rủ bạn về ở cùng, bảo rằng hai người làm hàng xóm của nhau sẽ tốt hơn nhiều, lại giảm bớt được chi phí sinh hoạt. Thợ giặt vải bèn đáp: “Với tôi thì chịu thôi, không thể tính thế được, vì bất cứ thứ gì tôi vừa giặt cho trắng tinh, anh lại bôi than làm cho đen nhẻm ngay.”

Người cùng tính mới hợp nhau.

Cậu bé bắt cào cào

Một cậu bé đi bắt cào cào. Cậu đã bắt được một mớ kha khá, thì thấy một con bọ cạp, ngỡ là cào cào nên thò tay định bắt. Bọ cạp giơ ngòi độc lên bảo: “Này cậu bạn, nếu cậu mà chạm vào tôi, thì chẳng những mất toi tôi mà đống cào cào của cậu cũng đi đời luôn đấy!”

Người đánh cá thổi sáo

Một người đánh cá giỏi thổi sáo mang theo sáo và lưới ra bờ biển. Đứng trên một mỏm đá nhô ra mặt nước, bác thổi vài điệu nhạc với hy vọng bầy cá say mê tiếng sáo sẽ tự nhảy vào tấm lưới bác đã giăng sẵn bên dưới. Cuối cùng, đợi mãi uổng công, bác đặt sáo sang một bên, quăng lưới xuống biển và kéo lên một mẻ cá lớn. Thấy lũ cá quẫy đạp tưng bừng trong lưới trên mỏm đá, bác liền bảo: “Hỡi lũ ngang ngạnh kia, lúc tao thổi sáo thì chúng mày chẳng thèm nhảy múa, giờ tao thôi rồi thì chúng mày lại nhảy nhót hăng thế!”

Chó và cái bóng

Một con chó ngậm miếng thịt đi qua chiếc cầu bắc ngang dòng suối, bỗng nhìn thấy bóng mình dưới nước lại ngỡ là một con chó khác đang ngoạm miếng thịt to gấp đôi miếng của nó. Chó ta lập tức nhả miếng thịt của mình ra, hùng hổ lao tới tấn công con chó kia để giật lấy miếng thịt to hơn. Thế là nó mất cả hai: miếng nó cố đớp dưới nước thì hóa ra chỉ là cái bóng, còn miếng thịt của chính nó thì đã bị dòng nước cuốn trôi mất.

Hercules và bác đánh xe

Một bác đánh xe đang cho xe đi trên con đường làng thì bánh xe ngập sâu trong một rãnh đất sa lầy. Bác lái xe nhà quê sững sờ kinh hãi, chỉ biết đứng nhìn cỗ xe, chẳng làm gì cả, chỉ gào ầm lên cầu Hercules đến giúp. Người ta kể rằng Hercules hiện lên bảo bác: “Ghé vai vào bánh xe đi, này bác. Thúc đàn bò tiến lên, và chớ bao giờ cầu ta giúp nữa khi tự mình chưa gắng hết sức để tự cứu mình; bằng không, cứ tin chắc rằng từ nay về sau bác có cầu xin cũng vô ích mà thôi.”

Tự giúp mình là cách tốt nhất.

Chuột chũi và mẹ

Một chú chuột chũi vốn mù từ lúc mới sinh, có lần bảo mẹ: “Mẹ ơi, con chắc chắn là con nhìn thấy được!” Muốn cho con thấy nó lầm, chuột chũi mẹ bèn đặt trước mặt con vài hạt nhũ hương¹ rồi hỏi: “Cái gì đây con?” Chuột chũi con bảo: “Một viên sỏi ạ.” Mẹ nó kêu lên: “Con ơi, mẹ e là con chẳng những mù mắt, mà đến mũi cũng chẳng còn ngửi được gì nữa rồi.”

Người chăn bò và con bê bị mất

Một người chăn bò đang chăn đàn trong rừng thì mất một con bê đực trong chuồng. Tìm kiếm mãi mà không thấy tăm hơi, anh bèn khấn rằng, nếu chỉ cần tìm ra kẻ trộm đã bắt mất con bê, anh sẽ dâng một con cừu non làm lễ tế thần Hermes, thần Pan và các vị thần giữ rừng. Chẳng bao lâu sau, khi trèo lên một quả đồi nhỏ, anh trông thấy dưới chân đồi có một con sư tử đang ăn thịt con bê. Khiếp vía trước cảnh tượng ấy, anh ngửa mặt và giơ hai tay lên trời mà than: “Vừa nãy con đã thề dâng một con cừu non cho các vị thần giữ rừng nếu tìm ra kẻ cắp; nhưng giờ tìm ra kẻ trộm rồi, con xin tình nguyện dâng thêm một con bò đực lớn cùng với con bê đã mất, miễn sao con thoát khỏi nó mà toàn mạng trở về!”

Hươu con và mẹ

Một chú hươu con có lần hỏi mẹ: “Mẹ to lớn hơn chó, lại nhanh nhẹn hơn, chạy thạo hơn, lại có cả sừng để tự vệ nữa; vậy sao hả mẹ, lũ chó săn lại làm mẹ sợ đến thế?” Hươu mẹ mỉm cười bảo: “Mẹ biết rõ lắm chứ, con trai ạ, những điều con nói đều đúng cả. Mẹ có mọi lợi thế con vừa kể, nhưng chỉ cần nghe thấy tiếng một con chó sủa thôi là mẹ đã bủn rủn cả người, rồi co giò chạy nhanh hết sức.”

Chẳng lý lẽ nào đem lại lòng can đảm cho kẻ nhát gan.

Lừa, cáo và sư tử

Lừa và cáo kết bạn đồng hành để bảo vệ lẫn nhau rồi cùng vào rừng săn mồi. Đi chưa được bao xa thì chúng chạm trán một con sư tử. Thấy nguy hiểm cận kề, cáo liền tiến lại gần sư tử, hứa sẽ bày mưu giúp sư tử bắt lừa, nếu sư tử chịu hứa không làm hại mình. Sau đó, cáo quay lại cam đoan với lừa là sẽ chẳng ai làm gì nó đâu, rồi dẫn lừa đến một cái hố sâu và bày trò khiến lừa rơi tọt xuống đó. Thấy lừa đã nằm gọn trong bẫy không chạy đâu được, sư tử lập tức vồ lấy cáo, rồi mới thong thả quay sang vồ lừa.

Đàn ruồi và hũ mật

Một hũ mật đổ trong phòng người quản gia dụ một đàn ruồi bay đến; chúng sà chân vào mật, ăn lấy ăn để. Thế nhưng chân chúng bị mật dính chặt đến nỗi không thể đập cánh cũng chẳng sao rút chân ra được, và bị ngạt thở mà chết. Lúc hấp hối, chúng kêu lên: “Ôi lũ chúng ta dại dột quá, chỉ vì chút khoái khẩu ngọt ngào mà tự chôn vùi tính mạng!”

Thú vui đổi bằng đau đớn chỉ mang lại cay đắng.

Sư tử cái

Muôn thú trên đồng nội nổ ra một cuộc tranh cãi xem loài vật nào đáng khen nhất vì sinh được nhiều con nhất trong một lứa. Chúng ầm ĩ kéo đến trước mặt sư tử cái và đòi bà phân xử. Chúng hỏi: “Còn bà, mỗi lứa bà đẻ được mấy con?” Sư tử cái cười vào mặt chúng mà bảo: “Ơ kìa! Ta chỉ đẻ có một con thôi; nhưng đứa con ấy là một con sư tử thuần chủng đích thực.”

Quý ở chất, không ở lượng.

Bác nông dân và con rắn

Vào một mùa đông, một bác nông dân thấy một con rắn cứng đờ vì rét cóng. Động lòng thương, bác nhặt nó lên rồi ủ vào trong ngực áo. Hơi ấm làm con rắn nhanh chóng tỉnh lại, rồi bản tính trỗi dậy, nó cắn luôn ân nhân của mình một nhát chí mạng. “Ôi,” bác nông dân kêu lên trong hơi thở cuối cùng, “đáng đời ta lắm, ai bảo lại đi thương xót một kẻ đê tiện.”

Lòng tốt bao nhiêu cũng không cảm hóa được kẻ vong ân.

Con người và sư tử

Một người đàn ông và một con sư tử cùng nhau đi qua khu rừng. Chẳng mấy chốc hai bên bắt đầu khoe khoang xem ai hơn ai về sức mạnh và sự dũng mãnh. Đang lúc tranh cãi, họ đi ngang qua một bức tượng tạc bằng đá khắc họa hình ảnh “một con sư tử bị một người đàn ông siết cổ”. Người đi đường chỉ vào tượng bảo: “Thấy chưa! Loài người chúng tôi khỏe đến thế nào, đè bẹp được cả vua loài thú.” Sư tử bèn đáp: “Bức tượng này là do một người trong giống loài các anh tạc ra đấy chứ. Nếu loài sư tử chúng tôi mà biết tạc tượng, anh sẽ thấy con người nằm bẹp dưới móng vuốt sư tử.”

Câu chuyện nghe chừng xuôi tai, cho đến khi phía bên kia lên tiếng.

Cây lựu, cây táo và bụi gai

Cây lựu và cây táo cãi nhau xem ai đẹp hơn. Khi cuộc cãi cọ đang lúc gay gắt nhất, một bụi gai ở bờ giậu gần đó cất tiếng lên, giọng đầy vẻ tự đắc: “Xin các bạn thân mến của tôi, trước mặt tôi thì ít ra cũng hãy thôi ngay mấy trò tranh cãi vô bổ ấy đi.”