Những chuyến du hành của Gulliver

Lời giới thiệu: Nhà xuất bản gửi người đọc

[Như in trong lần xuất bản đầu.]

Tác giả cuốn sách kể những chuyến đi này, ông Lemuel Gulliver, là người bạn thâm giao lâu năm của tôi; chúng tôi lại có họ hàng với nhau bên đằng ngoại. Khoảng ba năm trước, do mệt mỏi vì dòng người hiếu kỳ cứ đổ xô đến nhà mình ở Redriff, ông Gulliver đã mua một mảnh đất nhỏ có ngôi nhà tiện nghi ở gần Newark, thuộc hạt Nottinghamshire là quê quán ông; nơi hiện nay ông sống ẩn dật, nhưng rất được láng giềng kính trọng.

Tuy ông Gulliver sinh ra ở Nottinghamshire, nơi cha ông từng sống, song tôi từng nghe ông kể rằng dòng họ ông vốn gốc ở Oxfordshire; và như để xác nhận điều đó, tôi đã thấy trong nghĩa trang nhà thờ ở Banbury thuộc hạt ấy có mấy ngôi mộ và bia tưởng niệm của dòng họ Gulliver.

Trước khi rời Redriff, ông đã giao những tập giấy sau đây cho tôi giữ, kèm quyền định đoạt chúng theo cách tôi thấy thích hợp. Tôi đã đọc kỹ ba lần. Văn phong rất mộc mạc và giản dị; khuyết điểm duy nhất mà tôi nhận thấy là tác giả, theo thói thường của những người đi xa về, có phần hơi quá tỉ mỉ. Cả tập toát lên một vẻ chân thật rõ ràng; và thực ra tính chân thực của tác giả nổi tiếng đến mức trong số láng giềng của ông ở Redriff đã thành một thứ câu cửa miệng: hễ ai quả quyết điều gì thì người ta nói điều đó thật như chính ông Gulliver nói ra.

Theo lời khuyên của vài người đáng kính mà tôi, được tác giả cho phép, đã đưa những tập giấy này cho xem, nay tôi mạo muội gửi chúng ra với công chúng, hy vọng, ít nhất là trong một thời gian, chúng có thể là một trò giải trí tốt hơn cho các nhà quý tộc trẻ của chúng ta so với những thứ viết nhảm thường thấy về chính trị và đảng phái.

Tập sách này hẳn đã dày ít nhất gấp đôi nếu tôi không đánh bạo gạch bỏ vô số đoạn liên quan đến gió và thủy triều, cũng như các độ lệch và phương hướng la bàn trong các chuyến đi, cùng những đoạn miêu tả tỉ mỉ cách điều khiển tàu trong bão tố theo lối nói của dân đi biển; lại cả những ghi chép về kinh độ và vĩ độ; về những việc ấy, tôi có lý do để e ngại rằng ông Gulliver có thể có phần không bằng lòng. Nhưng tôi đã quyết tâm làm cho tác phẩm phù hợp hết sức có thể với trình độ chung của người đọc. Dẫu vậy, nếu sự thiếu hiểu biết của chính tôi về chuyện hàng hải có khiến tôi phạm phải sai sót nào, thì một mình tôi xin chịu trách nhiệm. Và nếu có người đi xa nào hiếu kỳ muốn xem toàn bộ tác phẩm một cách đầy đủ như khi vừa rời khỏi tay tác giả, tôi xin sẵn lòng đáp ứng.

Còn về những chi tiết cụ thể hơn nữa liên quan đến tác giả, người đọc sẽ được thỏa mãn khi đọc những trang đầu của cuốn sách.

Richard Sympson

Lời tựa: Thư của thuyền trưởng Gulliver gửi người anh em họ Sympson

Viết năm 1727

Tôi mong anh sẽ sẵn sàng công khai thừa nhận, bất cứ khi nào được yêu cầu, rằng chính anh, bằng những lời thúc giục khẩn thiết và dồn dập, đã thuyết phục được tôi cho xuất bản một bản tường thuật rất lỏng lẻo và thiếu chính xác về những chuyến đi của tôi, cùng với lời chỉ dẫn thuê một quý ông trẻ tuổi nào đó ở một trong hai trường đại học để sắp xếp lại cho ngăn nắp và sửa sang văn phong, như người anh em họ Dampier của tôi từng làm, theo lời khuyên của tôi, trong cuốn sách mang tên A Voyage Round the World. Nhưng tôi không nhớ mình từng trao quyền cho anh được ưng thuận bỏ bớt bất cứ điều gì, và lại càng không cho phép chèn thêm điều gì vào; vì vậy, đối với điều thứ hai, ở đây tôi xin chối bỏ mọi thứ thuộc loại ấy; đặc biệt là một đoạn văn viết về nữ hoàng Anne, người được tưởng nhớ là vô cùng sùng đạo và vinh hiển; dẫu rằng tôi tôn kính và quý trọng bà hơn bất kỳ ai trong giống người. Song anh, hay kẻ chèn chữ của anh, lẽ ra phải nghĩ rằng tôi vốn không có ý định ấy, vả lại ca ngợi bất cứ con vật nào cùng cấu tạo với chúng ta hơn cả vị chủ Houyhnhnm của tôi cũng thật chẳng phải phép: và hơn nữa, điều ấy lại hoàn toàn sai sự thật; bởi theo như tôi biết, do tôi có ở Anh trong một phần thời gian nữ hoàng trị vì, bà quả có cai trị thông qua một vị tể tướng; mà thậm chí là qua hai vị liên tiếp, người thứ nhất là huân tước Godolphin, và người thứ hai là huân tước Oxford; thế nên anh đã bắt tôi nói điều không có. Cũng vậy, trong phần kể về viện hàn lâm của các nhà dự án, và vài đoạn trong những lời tôi nói với vị chủ Houyhnhnm của tôi, anh hoặc đã bỏ sót những tình tiết quan trọng, hoặc cắt xén hay thay đổi đến nỗi tôi khó mà nhận ra tác phẩm của chính mình. Khi trước tôi có ngụ ý với anh đôi điều về chuyện này trong một bức thư, anh đã có lòng trả lời rằng anh sợ làm mất lòng người ta; rằng những người có quyền thế canh chừng việc in ấn rất gắt gao, và không những suy diễn mà còn trừng phạt mọi thứ trông có vẻ là lời ám chỉ (hình như anh gọi thế). Nhưng, xin hỏi làm sao những lời tôi nói cách đây ngần ấy năm, ở nơi cách xa chừng năm nghìn league¹, dưới một triều đại khác, lại có thể vận vào bất cứ con Yahoo nào trong số những kẻ nay được cho là đang cai trị cả đàn; nhất là vào cái thuở tôi chẳng mảy may nghĩ tới, hay lo sợ về cái nỗi bất hạnh phải sống dưới quyền chúng? Chẳng phải tôi là người có nhiều lý do nhất để than phiền hay sao, khi thấy chính lũ Yahoo này lại được các Houyhnhnm kéo trên xe, cứ như thể các Houyhnhnm là loài thú vật, còn lũ kia mới là những sinh vật có lý trí? Và quả thực, tránh khỏi một cảnh tượng quái gở và gớm ghiếc đến thế chính là một động cơ chủ yếu khiến tôi lui về ẩn dật nơi đây.

Tôi thấy cần phải nói với anh chừng ấy điều liên quan đến bản thân anh, và đến sự tin cậy tôi từng gửi gắm nơi anh.

Tiếp đó, tôi phải tự trách mình đã quá thiếu suy xét khi để cho những lời nài nỉ cùng những lý lẽ sai lạc của anh và vài người khác thuyết phục, đi ngược hẳn với ý kiến của riêng tôi, mà cho phép xuất bản những chuyến đi của mình. Xin anh hãy nhớ lại xem tôi đã bao nhiêu lần yêu cầu anh suy xét, khi anh cứ khăng khăng nêu lý do vì lợi ích công cộng, rằng lũ Yahoo là một giống thú vật hoàn toàn không có khả năng sửa mình bằng lời dạy dỗ hay bằng gương sáng: và thực tế đã chứng minh đúng như thế; bởi vì thay vì được thấy mọi lạm dụng và thối nát chấm dứt hẳn, ít nhất là trên hòn đảo nhỏ bé này như tôi có lý do để kỳ vọng; thì này đây, sau hơn sáu tháng cảnh báo, tôi vẫn không hề nghe nói cuốn sách của mình đã mang lại lấy một kết quả nào đúng theo ý định của tôi. Tôi từng dặn anh báo tin cho tôi qua thư từ, khi nào đảng phái và phe nhóm đã bị dập tắt; các quan tòa trở nên uyên bác và liêm chính; các luật sư trung thực và khiêm nhường, lại có chút lẽ thường; Smithfield rực lửa những đống sách luật chất cao như kim tự tháp; việc giáo dục giới quý tộc trẻ được thay đổi hoàn toàn; các thầy thuốc bị trục xuất; những con Yahoo cái tràn trề đức hạnh, danh dự, lòng chân thật và óc phán đoán tốt; triều đình cùng những buổi chầu của các đại thần quyền thế được dọn cỏ và quét tước sạch sẽ; trí thông minh, công trạng và học vấn được trọng thưởng; mọi kẻ làm nhục nghề in bằng văn xuôi lẫn văn vần đều bị kết án chỉ được ăn bông của chính mình và uống mực của chính mình cho đỡ khát. Những cuộc cải cách ấy, cùng một nghìn cuộc cải cách khác, tôi đã đinh ninh trông đợi nhờ sự khích lệ của anh; bởi lẽ quả thực chúng có thể dễ dàng suy ra từ những lời răn dạy nêu trong cuốn sách của tôi. Và phải thừa nhận rằng bảy tháng đã là một khoảng thời gian đủ để sửa chữa mọi tật xấu cùng sự điên rồ mà giống Yahoo mắc phải, giá như bản tính của chúng có được mảy may thiên hướng nào về đức hạnh hay sự khôn ngoan. Thế nhưng, trong mọi bức thư gửi về, anh chẳng những không đáp ứng được niềm mong mỏi của tôi; mà trái lại tuần nào anh cũng chất lên vai người đưa thư của chúng tôi những bài bôi nhọ, và những bản giải mã, và những lời bình, và những hồi ký, và những phần hai; trong đó tôi thấy mình bị buộc tội bóng gió chỉ trích các bậc đại thần trong triều; hạ thấp bản tính con người (vì họ vẫn cứ trơ trẽn gọi như thế), và lăng mạ giới nữ. Tôi cũng thấy những kẻ viết cả đống sách báo ấy không nhất trí với nhau; vì có kẻ không chịu nhận tôi là tác giả cuốn sách kể những chuyến đi của chính mình; lại có kẻ gán tôi làm tác giả của những cuốn sách mà tôi hoàn toàn xa lạ.

Tôi cũng thấy nhà in của anh đã cẩu thả đến mức làm lẫn lộn thời gian, ghi sai ngày tháng của những chuyến đi và những lần trở về của tôi; chẳng định đúng năm, mà cũng chẳng đúng tháng, hay ngày trong tháng: và tôi nghe nói bản thảo gốc đã bị hủy sạch sau khi sách của tôi được xuất bản; bản thân tôi cũng chẳng còn giữ lại bản sao nào: dẫu sao tôi cũng đã gửi cho anh một vài chỗ đính chính, anh có thể chèn vào nếu có bao giờ in lần thứ hai; tuy nhiên tôi không thể cam đoan về những chỗ ấy; mà xin phó thác việc đó cho những người đọc sáng suốt và công tâm của tôi tự điều chỉnh tùy ý.

Tôi nghe nói có vài con Yahoo đi biển của chúng ta chê bai ngôn ngữ hàng hải của tôi, bảo rằng nhiều chỗ không đúng, cũng không còn thông dụng ngày nay nữa. Tôi đành chịu thôi. Trong những chuyến đi đầu tiên, thuở tôi còn trẻ, tôi được những thủy thủ cao tuổi nhất chỉ dạy, và học nói như họ. Nhưng từ đó tôi nhận thấy lũ Yahoo đi biển, cũng như lũ trên cạn, rất hay đổi chữ theo mốt mới, mà lũ trên cạn thì năm nào cũng thay đổi; đến nỗi tôi nhớ mỗi bận trở về xứ sở, lối nói cũ của chúng đã đổi khác tới mức tôi khó lòng hiểu nổi lối nói mới. Và tôi nhận thấy, hễ có con Yahoo nào từ London vì hiếu kỳ mà tìm đến thăm tôi tại nhà, thì cả hai bên đều chẳng ai có thể diễn đạt ý nghĩ của mình sao cho người kia hiểu được.

Nếu lời chê bai của lũ Yahoo có thể làm tôi bận lòng theo bất cứ cách nào, thì tôi hẳn có lý do lớn để phàn nàn rằng vài con trong bọn chúng to gan đến mức coi cuốn sách kể những chuyến đi của tôi chỉ là chuyện bịa đặt thuần túy từ đầu óc tôi mà ra, và thậm chí còn bóng gió rằng các Houyhnhnm và lũ Yahoo cũng chẳng có thật trên đời khác gì cư dân xứ Utopia.

Quả thật tôi phải thú nhận rằng, về cư dân xứ Lilliput, Brobdingrag (chữ này đáng ra phải viết như thế, chứ không phải viết sai là Brobdingnag), và Laputa, tôi chưa từng nghe con Yahoo nào ngạo mạn đến độ dám cãi rằng họ không có thật, hay cãi những sự việc tôi kể về họ; bởi sự thật lập tức khiến mọi người đọc phải tin. Thế thì lời tôi kể về các Houyhnhnm hay lũ Yahoo có phần nào kém xác thực hơn chăng, khi mà rõ ràng về lũ sau, có biết bao nhiêu nghìn con ngay tại đất nước này, chỉ khác lũ anh em thú vật của chúng ở Houyhnhnmland ở chỗ chúng dùng một thứ tiếng lảm nhảm, và không đi trần truồng? Tôi viết là để cho chúng sửa mình, chứ không phải để cầu mong chúng tán đồng. Lời ca ngợi đồng lòng của toàn bộ cái giống loài ấy cũng chẳng có chút ý nghĩa nào với tôi bằng tiếng hí của hai Houyhnhnm thoái hóa tôi nuôi trong chuồng; bởi từ hai Houyhnhnm ấy, thoái hóa như chúng hiện nay, tôi vẫn trau dồi được đôi điều đức hạnh mà chẳng hề vấy chút thói hư tật xấu nào.

Lũ súc vật khốn khổ này lại dám nghĩ rằng tôi đã thoái hóa đến mức phải đi biện hộ cho lòng chân thực của mình ư? Dù là một Yahoo như tôi đây, khắp cõi Houyhnhnmland ai ai cũng biết rằng, nhờ những lời chỉ bảo cùng tấm gương của vị chủ lừng danh của tôi, trong vòng hai năm (dù tôi xin thú thực là muôn vàn khó khăn) tôi đã dứt bỏ được cái thói ghê tởm là dối trá, quanh co, lừa gạt và nói nước đôi, vốn bám rễ thật sâu tận trong linh hồn của tất cả giống loài tôi; đặc biệt là người châu Âu.

Tôi còn những nỗi bất bình khác muốn bày tỏ nhân dịp bực mình này; nhưng thôi tôi không muốn làm phiền bản thân hay làm phiền anh thêm nữa. Tôi phải thẳng thắn thú nhận rằng, kể từ lần trở về sau cùng, vài thói hư tật xấu trong bản tính Yahoo của tôi đã trỗi dậy do phải chuyện trò với dăm kẻ thuộc giống loài của anh, và nhất là với những kẻ trong chính gia đình tôi vì tình thế chẳng đặng đừng; nếu không thì tôi đâu bao giờ lao vào một dự định phi lý đến thế là cải tạo giống Yahoo tại vương quốc này: nhưng nay tôi đã đoạn tuyệt vĩnh viễn với mọi mưu tính viển vông như vậy.

Ngày 2 tháng Tư năm 1727

Phần I: Chuyến đi đến Lilliput

I

Tác giả kể đôi điều về bản thân và gia đình. Những thôi thúc đầu tiên khiến ông đi xa. Ông bị đắm tàu, bơi để giữ mạng sống. Ông lên bờ an toàn tại xứ Lilliput; bị bắt làm tù binh và được đưa sâu vào trong xứ.

Cha tôi có một điền trang nhỏ ở Nottinghamshire: tôi là con thứ ba trong số năm người con trai. Năm tôi mười bốn tuổi, cha gửi tôi vào trường Emanuel ở Cambridge; tôi ở đó ba năm và chăm chỉ học hành, nhưng chi phí nuôi tôi ăn học, dù tiền sinh hoạt được cấp rất eo hẹp, vẫn quá lớn so với một gia sản nhỏ hẹp, nên tôi được gửi học việc chỗ ông James Bates, một bác sĩ phẫu thuật nổi tiếng ở London, và theo ông trong bốn năm. Thỉnh thoảng cha lại gửi cho tôi những món tiền nhỏ, tôi đem chi dùng vào việc học hàng hải cùng những phần khác của toán học vốn hữu ích cho những ai định đi xa, bởi tôi luôn tin rằng số phận rồi sẽ có lúc đưa đẩy tôi đi đó đi đây. Rời chỗ ông Bates, tôi trở về quê với cha: nhờ sự giúp đỡ của cha, của chú John và vài người bà con khác, tôi có được bốn mươi bảng cùng lời hứa chu cấp ba mươi bảng mỗi năm để ăn học ở Leyden: tại đó tôi học nghề thuốc hai năm bảy tháng, vì biết nghề này sẽ hữu ích trong những chuyến đi biển dài.

Vừa từ Leyden trở về không lâu, tôi được người thầy tốt bụng của tôi là ông Bates tiến cử làm bác sĩ phẫu thuật trên tàu Swallow do thuyền trưởng Abraham Pannel chỉ huy; tôi ở trên tàu này ba năm rưỡi, đi một hai chuyến tới vùng Levant và vài nơi khác. Trở về, tôi quyết định định cư ở London; ông Bates, thầy tôi, khích lệ tôi làm vậy, và ông đã giới thiệu tôi với một số bệnh nhân. Tôi thuê chung một căn nhà nhỏ ở phố Old Jewry; và được khuyên nên thay đổi cảnh sống, tôi cưới bà Mary Burton, con gái thứ hai của ông Edmund Burton, người bán hàng dệt kim ở phố Newgate, cùng với bốn trăm bảng của hồi môn.

Nhưng hai năm sau người thầy tốt bụng Bates qua đời, lại thêm ít bạn bè, công việc làm ăn của tôi bắt đầu sa sút; bởi lương tâm không cho phép tôi bắt chước lối hành nghề xấu của quá nhiều đồng nghiệp. Vì thế, sau khi bàn bạc với vợ và một số người quen, tôi quyết định lại ra biển. Tôi lần lượt làm bác sĩ phẫu thuật trên hai con tàu và đi nhiều chuyến trong suốt sáu năm tới vùng Đông Ấn và Tây Ấn, nhờ đó tích cóp thêm được chút vốn liếng. Những lúc rảnh rỗi, tôi dành thời gian đọc các tác giả hay nhất, cả xưa lẫn nay, do luôn mang theo bên mình một số lượng sách khá lớn; còn mỗi khi lên bờ, tôi quan sát phong tục cùng tính nết của người dân nơi ấy, đồng thời học ngôn ngữ của họ; ở khoản này tôi tiếp thu rất nhanh nhờ có trí nhớ tốt.

Chuyến đi cuối cùng trong số này không được may mắn cho lắm, tôi đâm chán biển và định bụng ở nhà với vợ con. Tôi chuyển từ phố Old Jewry sang Fetter Lane, rồi từ đó dọn về Wapping với hy vọng kiếm được việc trong giới thủy thủ; nhưng rốt cuộc chẳng ăn thua. Sau ba năm ngóng đợi tình hình khấm khá hơn, tôi nhận một lời đề nghị có lợi từ thuyền trưởng William Prichard, chỉ huy tàu Antelope, lúc đó đang chuẩn bị đi một chuyến tới biển Nam. Chúng tôi giương buồm rời Bristol ngày 4 tháng Năm năm 1699, và ban đầu chuyến đi của chúng tôi rất thuận lợi.

Vì vài lý do, tôi sẽ không làm phiền người đọc bằng những chi tiết về các biến cố của chúng tôi ở vùng biển đó; chỉ xin thưa để người đọc rõ rằng trên hành trình từ nơi ấy tới Đông Ấn, chúng tôi bị một trận bão dữ dội dạt về phía tây bắc đất Van Diemen. Qua quan trắc, chúng tôi thấy mình đang ở vĩ độ 30 độ 2 phút nam. Mười hai người trong thủy thủ đoàn đã chết vì lao lực quá mức và ăn uống kham khổ; số còn lại đều trong tình trạng hết sức suy kiệt. Ngày 5 tháng Mười Một, tức đầu mùa hè ở vùng đó, trời mù mịt sương, các thủy thủ phát hiện một mỏm đá chỉ cách tàu chừng nửa tầm dây neo; nhưng gió quá mạnh khiến chúng tôi bị dạt thẳng vào đó và tàu vỡ tan ngay lập tức. Sáu người trong thủy thủ đoàn, trong đó có tôi, hạ được chiếc xuồng xuống biển và xoay xở thoát ra xa con tàu cùng mỏm đá. Theo tính toán của tôi, chúng tôi chèo được chừng ba league thì kiệt sức không chèo nổi nữa, bởi ai nấy đều đã rã rời vì làm lụng vất vả từ lúc còn ở trên tàu. Vì thế chúng tôi phó mặc cho sóng nước đưa đẩy, và chỉ chừng nửa giờ sau, chiếc xuồng bị một cơn lốc bất ngờ từ phương bắc đánh lật úp. Số phận những người bạn đồng hành của tôi trên xuồng, cũng như những người chạy thoát lên mỏm đá hay còn kẹt lại trên tàu, tôi không rõ ra sao; nhưng tôi cho rằng tất cả đều đã bỏ mạng. Riêng phần mình, tôi bơi theo sự run rủi của số phận, được gió và thủy triều đẩy tới trước. Nhiều lần tôi buông chân xuống mà không chạm đáy; nhưng đến khi tôi gần như kiệt quệ và không thể gượng thêm được nữa, tôi nhận thấy chân mình đã chạm đáy; và lúc này cơn bão cũng đã dịu đi nhiều. Đáy biển thoai thoải đến mức tôi phải lội gần một dặm mới lên tới bờ, lúc ấy tôi đoán chừng tám giờ tối.

Tôi bèn đi sâu vào trong đất liền gần nửa dặm, nhưng chẳng thấy dấu hiệu nào của nhà cửa hay cư dân; hoặc ít ra vì lúc ấy tôi quá kiệt sức nên chẳng nhận thấy gì. Tôi mệt lử, lại thêm trời nóng nực và nửa panh rượu mạnh uống lúc rời tàu, tôi thấy rất buồn ngủ. Tôi nằm xuống đám cỏ vừa ngắn vừa êm, rồi ngủ một giấc say hơn bất kỳ giấc ngủ nào tôi từng nhớ trong đời; tôi đoán mình ngủ chừng chín tiếng, vì khi tỉnh dậy thì trời vừa rạng sáng. Tôi toan đứng dậy nhưng không nhúc nhích nổi: bởi tôi trót nằm ngửa, và thấy hai tay hai chân mình đều bị ghì chặt sang hai bên xuống mặt đất; mái tóc vừa dài vừa dày của tôi cũng bị trói chặt y như thế. Tôi còn cảm thấy nhiều sợi dây mảnh chằng ngang qua người, từ nách xuống tận đùi. Tôi chỉ nhìn thẳng lên trời được thôi; mặt trời bắt đầu gay gắt và ánh sáng làm mắt tôi nhức nhối. Chung quanh vẳng lại những tiếng ồn ào hỗn tạp; nhưng trong tư thế nằm ấy, tôi chẳng nhìn thấy gì ngoài bầu trời. Một lát sau, tôi thấy có vật gì sống đang cựa quậy trên chân trái, rồi nhẹ nhàng tiến qua ngực đến sát cằm tôi; tôi cố cụp mắt nhìn xuống hết mức có thể, và nhận ra đó là một con người cao chưa đầy sáu inch², tay cầm cung tên, lưng đeo ống tên. Cùng lúc đó, tôi cảm thấy có ít nhất bốn mươi người cùng loại (như tôi đoán) đang nối gót theo sau người thứ nhất. Tôi kinh ngạc tột độ và gầm lên một tiếng to đến nỗi tất cả họ đều hoảng sợ chạy thụt lùi; vài người trong số họ, như sau này tôi được kể lại, đã bị thương vì ngã khi nhảy từ mạng sườn tôi xuống đất. Tuy vậy, chẳng mấy chốc họ đã quay lại, và một người trong số họ bạo dạn tiến đến nhìn rõ mặt tôi, bèn giơ hai tay và ngước mắt lên tỏ vẻ kinh ngạc, cất giọng the thé nhưng rành rọt kêu lên: “Hekinah degul:” những người khác lặp lại mấy tiếng ấy vài lần, song lúc đó tôi chẳng hiểu nghĩa là gì.

Suốt thời gian đó, như người đọc có thể hình dung, tôi nằm trong cảnh hết sức khó chịu. Cuối cùng, sau một hồi vùng vẫy để thoát thân, tôi may mắn giật đứt được các sợi dây và nhổ được những chiếc cọc cắm ghì cánh tay trái của mình xuống đất; bởi khi nâng được cánh tay lên trước mặt, tôi đã nhận ra cách họ trói buộc tôi, đồng thời tôi giật mạnh một cái khiến mình đau điếng, làm chùng bớt những sợi dây trói tóc bên phía trái, nhờ đó vừa đủ xoay đầu được chừng hai inch. Nhưng những sinh vật kia lại bỏ chạy lần thứ hai trước khi tôi kịp chộp lấy họ; ngay sau đó vang lên một tiếng hò reo lớn bằng giọng the thé, rồi khi tiếng ồn dứt, tôi nghe một người trong số họ hét to “Tolgo phonac;” tức thì tôi cảm thấy hơn một trăm mũi tên bắn vào bàn tay trái, châm chích như ngần ấy mũi kim; ngoài ra, họ còn bắn một loạt tên khác lên không trung, như ở châu Âu chúng ta bắn đạn bom lên cao, mà tôi đoán nhiều mũi đã rơi xuống người tôi (dù tôi không cảm thấy), và vài mũi trúng vào mặt, tôi vội lấy bàn tay trái che ngay lại.

Khi cơn mưa tên dứt, tôi rên rỉ vì khổ sở và đau đớn; rồi khi tôi lại cố vùng ra, họ bắn tiếp một loạt tên khác lớn hơn loạt đầu, và vài người còn tìm cách lấy giáo đâm vào mạng sườn tôi; nhưng may thay tôi đang mặc chiếc áo gi-lê bằng da bò mà họ không sao đâm thủng được.

Tôi nghĩ cách khôn ngoan nhất là nằm yên, và định bụng cứ nằm như thế cho tới đêm, khi bàn tay trái đã được tự do thì tôi có thể dễ dàng giải thoát cho mình; còn về phần cư dân ở đây, tôi có lý do để tin rằng mình có thể đương đầu với đội quân lớn nhất mà họ có thể đưa ra chống lại tôi, nếu tất cả họ đều cùng cỡ với người tôi vừa trông thấy. Nhưng số phận lại định đoạt khác cho tôi.

Thấy tôi nằm im, họ không bắn tên nữa; nhưng nghe tiếng động, tôi biết số người kéo đến ngày một đông; và cách tôi chừng bốn thước, ngay bên tai phải, tôi nghe thấy tiếng gõ đập suốt hơn một tiếng đồng hồ như tiếng người đang làm việc; khi tôi cố quay đầu về hướng ấy trong chừng mực cọc và dây trói cho phép, tôi thấy một cái bục được dựng lên, cao chừng một bộ rưỡi so với mặt đất, đủ chỗ cho bốn người đứng, có hai ba chiếc thang để trèo lên: từ trên bục, một người trong số họ, trông có vẻ là một bậc quý tộc, đọc cho tôi một bài diễn văn dài mà tôi chẳng hiểu nổi lấy một tiếng.

Nhưng lẽ ra tôi phải nói thêm rằng trước khi nhân vật đứng đầu bắt đầu bài diễn thuyết, ngài cất tiếng hô ba lần “Langro dehul san” (những lời này cùng những lời trước đó sau này đã được lặp lại và giải nghĩa cho tôi); thế là ngay lập tức, khoảng năm mươi người chạy đến cắt đứt những sợi dây trói bên phía trái đầu tôi, nhờ đó tôi có thể tự do quay đầu sang bên phải để quan sát diện mạo cùng điệu bộ của người sắp nói. Ngài trạc độ trung niên và cao hơn cả ba người tháp tùng, trong đó có một chú bé hầu nâng vạt áo ngài, trông chỉ dài hơn ngón tay giữa của tôi một chút; hai người kia đứng hai bên để đỡ ngài. Ngài làm đủ mọi cử chỉ của một nhà hùng biện, và tôi có thể nhận ra nhiều đoạn đe dọa, xen lẫn những đoạn hứa hẹn, thương hại và nhân từ.

Tôi đáp lại vài lời với vẻ hết sức phục tùng, giơ bàn tay trái và ngước cả hai mắt lên mặt trời như thể cầu mặt trời làm chứng; và vì bụng đói cồn cào, lại chẳng có một mẩu gì bỏ bụng suốt mấy tiếng đồng hồ trước khi rời tàu, tôi thấy nhu cầu tự nhiên thôi thúc mạnh mẽ đến nỗi không sao nén nổi vẻ sốt ruột (có lẽ trái với những quy tắc nghiêm ngặt của phép lịch sự) mà liên tục đưa ngón tay lên miệng để ra hiệu rằng tôi cần thức ăn.

Vị hurgo (về sau tôi mới biết họ gọi một vị đại thần như thế) hiểu ý tôi rất rõ. Ngài bước xuống khỏi bục và truyền lệnh bắc nhiều chiếc thang vào hai bên mạn sườn tôi; hơn một trăm người theo đó leo lên và tiến về phía miệng tôi, mang vác những giỏ đầy ắp thịt đã được chuẩn bị và chuyển đến theo lệnh của nhà vua ngay khi ngài nhận được tin đầu tiên về tôi. Tôi thấy có thịt của nhiều loài vật, nhưng nếm thì không phân biệt được là thịt gì. Có những miếng thịt vai, thịt đùi và thăn lưng trông như thịt cừu, được chế biến rất khéo, nhưng nhỏ hơn cánh chim sơn ca. Tôi cho vào miệng hai ba chiếc một lần, và mỗi lần lấy ba ổ bánh mì cỡ viên đạn súng hỏa mai. Họ tiếp tế cho tôi nhanh hết sức có thể, lộ ra cả nghìn dấu hiệu kinh ngạc và sửng sốt trước tầm vóc đồ sộ cùng sức ăn của tôi.

Sau đó tôi lại ra hiệu rằng tôi muốn uống. Qua sức ăn của tôi, họ nhận thấy một chút ít thì không thể đủ; và vốn là những người hết sức khéo léo, họ móc dây kéo bổng một trong những thùng lớn nhất của họ lên rất tài tình, rồi lăn thùng về phía tay tôi và đập vỡ nắp thùng; tôi ực một hơi cạn sạch, điều này cũng dễ hiểu bởi thùng chứa chưa đầy nửa panh, vị như thứ rượu vang nhẹ xứ Burgundy nhưng ngon hơn nhiều. Họ mang đến cho tôi thùng lớn thứ hai, tôi cũng uống cạn theo lối ấy rồi ra hiệu xin thêm; nhưng họ chẳng còn thùng nào để cho tôi nữa.

Khi tôi làm xong những việc kỳ diệu ấy, họ reo hò vui sướng và nhảy múa trên ngực tôi, lặp đi lặp lại mấy lần như lúc ban đầu: “Hekinah degul.” Họ ra hiệu bảo tôi ném hai chiếc thùng lớn xuống, nhưng trước hết họ hô to “Borach mevolah;” để báo cho những người bên dưới tránh ra; và khi thấy những chiếc thùng bay trên không, một tiếng reo hò đồng thanh lại vang lên: “Hekinah degul.” Tôi thú thật rằng trong lúc họ đi đi lại lại trên thân thể tôi, nhiều phen tôi bị cám dỗ muốn chộp lấy bốn năm chục người đầu tiên lọt vào tầm tay rồi đập mạnh xuống đất. Nhưng nỗi nhớ về những đau đớn vừa nếm trải, mà có lẽ đó vẫn chưa phải điều tệ hại nhất họ có thể làm, cùng lời hứa danh dự tôi đã trao cho họ - bởi tôi tự hiểu thái độ phục tùng của mình là như thế - đã nhanh chóng xua tan những ý nghĩ ấy. Ngoài ra, lúc này tôi tự thấy mình phải giữ luật đãi khách với một dân tộc đã thết đãi tôi tốn kém và trọng hậu đến dường này. Dù vậy, trong bụng tôi không khỏi hết sức kinh ngạc trước lòng quả cảm của những con người tí hon này, dám liều mình trèo lên và đi lại trên thân thể tôi trong khi một bàn tay tôi vẫn tự do, mà không hề run sợ trước cái hình hài khổng lồ của một sinh vật như tôi trong mắt họ.

Một lát sau, khi thấy tôi không đòi thêm thức ăn nữa, một nhân vật phẩm hàm cao do đức hoàng đế phái tới xuất hiện trước mắt tôi. Ngài trèo lên chỗ thon gần cổ chân phải rồi cùng khoảng một tá tùy tùng tiến thẳng lên mặt tôi; ngài rút ra một bức ủy nhiệm thư có đóng ấn của nhà vua, đưa sát vào tận mắt tôi, rồi nói chừng mười phút mà không hề tỏ dấu giận dữ, nhưng bằng một giọng đầy cương quyết, chốc chốc lại chỉ về phía trước, mà sau này tôi mới biết là hướng về kinh đô cách đó chừng nửa dặm; nơi đức vua cùng hội đồng đã quyết nghị phải giải tôi về. Tôi đáp lại vài lời nhưng chẳng ăn thua gì, rồi lấy bàn tay đã được cởi trói làm hiệu, đưa tay này sang tay kia (nhưng đưa qua khỏi đầu ngài vì sợ làm tổn thương ngài hoặc đoàn tùy tùng), rồi trỏ vào đầu và mình tôi để tỏ ý muốn được tự do.

Xem chừng ngài hiểu ý tôi khá rõ, bởi ngài lắc đầu tỏ vẻ không ưng thuận, rồi đặt tay vào một tư thế để cho thấy tôi phải bị giải đi như một tù binh. Tuy nhiên, ngài cũng làm những hiệu khác để tôi hiểu rằng tôi sẽ có đủ cơm ăn nước uống và được đối đãi rất tử tế. Thế là tôi lại toan tìm cách bứt đứt dây trói một lần nữa; nhưng khi cảm thấy nỗi đau nhức của những vết tên trên mặt và hai bàn tay vốn đã nổi đầy mụn nước, lại còn nhiều mũi tên vẫn cắm trên đó, đồng thời nhận thấy quân địch ngày càng đông thêm, tôi bèn ra hiệu cho họ biết rằng họ muốn làm gì tôi thì cứ làm. Nghe vậy, vị hurgo cùng đoàn tùy tùng liền rút lui với thái độ rất lịch thiệp và vẻ mặt tươi vui.

Chẳng bao lâu sau, tôi nghe một tiếng reo hò vang dậy, nhiều lần lặp lại những tiếng “Peplom selan;” và tôi cảm thấy rất đông người ở bên sườn trái nới lỏng dây trói đến mức tôi có thể nghiêng người sang bên phải để đi tiểu cho nhẹ người; việc này tôi làm rất dồi dào, khiến mọi người hết sức kinh ngạc; đoán biết tôi sắp làm gì qua cử động của tôi, những người ở phía ấy liền lập tức dạt sang hai bên phải trái để tránh dòng nước xối xả và ồn ào trút xuống từ tôi. Nhưng trước đó, họ đã bôi lên mặt và hai bàn tay tôi một thứ thuốc mỡ có mùi thơm rất dễ chịu, chỉ trong vài phút đã làm tan hết mọi cảm giác đau rát vì những mũi tên của họ. Những điều ấy, cộng với sự khoan khoái tôi có được nhờ đồ ăn thức uống rất bổ dưỡng của họ, khiến tôi muốn ngủ. Sau này người ta đoan chắc với tôi rằng tôi đã ngủ chừng tám tiếng; và điều đó cũng chẳng có gì lạ, bởi theo lệnh của hoàng đế, các thầy thuốc đã pha một thứ thuốc ngủ vào những thùng lớn đựng rượu vang.

Hình như ngay khoảnh khắc tôi bị phát hiện đang nằm ngủ trên mặt đất sau khi dạt vào bờ, hoàng đế đã sớm nhận được tin báo qua một người đưa tin hỏa tốc; và ngài đã cùng hội đồng quyết định trói tôi lại theo cách tôi vừa thuật lại (việc này được tiến hành trong đêm lúc tôi đang ngủ); gửi thật nhiều thức ăn nước uống đến cho tôi, và chuẩn bị một cỗ máy để chở tôi về kinh đô.

Quyết định này có lẽ thoạt trông rất táo bạo và nguy hiểm, và tôi tin chắc không một vị quân vương nào ở châu Âu lại bắt chước trong một hoàn cảnh tương tự. Tuy nhiên, theo tôi, đó là một quyết định cực kỳ khôn ngoan cũng như độ lượng: bởi giả thử những người này tìm cách giết tôi bằng giáo và tên trong lúc tôi ngủ, chắc chắn tôi sẽ bừng tỉnh ngay từ cảm giác đau đớn đầu tiên, điều đó có thể khơi dậy cơn giận cùng sức lực của tôi đến mức khiến tôi bứt đứt hết những sợi dây trói buộc mình; sau đó, vì họ không tài nào chống cự nổi, họ cũng chẳng thể mong được tha.

Những người này là những nhà toán học rất giỏi, và đã đạt tới mức rất hoàn hảo về cơ khí nhờ sự ủng hộ và khuyến khích của hoàng đế, người vốn nổi tiếng là bậc bảo trợ học thuật. Vị quân vương này có nhiều cỗ máy lắp bánh xe dùng để chở cây cối và các vật nặng khác. Ngài thường cho đóng những tàu chiến lớn nhất của mình, có chiếc dài tới chín bộ, ngay trong những cánh rừng nơi lấy gỗ, rồi cho đặt lên các cỗ máy này kéo ba bốn trăm thước ra biển.

Năm trăm thợ mộc và kỹ sư được lập tức điều đến làm việc để chuẩn bị cỗ máy lớn nhất mà họ có. Đó là một khung gỗ cách mặt đất ba inch, dài chừng bảy bộ, rộng bốn bộ, chuyển động trên hai mươi hai bánh xe. Tiếng reo hò tôi nghe thấy chính là khi cỗ máy này tới nơi, dường như nó đã khởi hành bốn tiếng đồng hồ sau khi tôi lên bờ. Người ta đưa nó áp sát song song với chỗ tôi nằm.

Nhưng khó khăn lớn nhất là nhấc bổng và đặt tôi lên cỗ xe này. Người ta dựng tám mươi chiếc cột, mỗi chiếc cao một bộ, và dùng những sợi dây thừng rất chắc cỡ sợi dây buộc hàng, móc vào nhiều dải đai mà thợ thuyền đã thắt quanh cổ, tay, mình và chân tôi. Chín trăm người khỏe nhất được huy động để kéo những sợi dây này lên qua nhiều ròng rọc gắn trên các cột; và như thế, trong chưa đầy ba tiếng đồng hồ, tôi đã được nhấc bổng và đặt vào cỗ máy rồi trói chặt vào đó. Mọi chuyện này là do người ta kể lại cho tôi; bởi trong lúc công việc diễn ra, tôi nằm ngủ say li bì dưới tác dụng của thứ thuốc gây ngủ pha trong rượu. Một nghìn năm trăm con ngựa lớn nhất của hoàng đế, mỗi con cao chừng bốn inch rưỡi, được dùng để kéo tôi về kinh đô, nơi như tôi đã nói là cách đó nửa dặm.

Khoảng bốn tiếng đồng hồ sau khi lên đường, tôi thức giấc vì một chuyện hết sức buồn cười; bởi cỗ xe phải dừng lại một chốc để chỉnh lại chỗ bị hỏng hóc, hai ba người bản xứ trẻ tuổi tò mò muốn xem trông tôi thế nào khi ngủ; họ trèo lên cỗ máy và rón rén tiến lại gần mặt tôi, một người trong số họ, vốn là một viên sĩ quan cận vệ, thọc mũi ngọn giáo ngắn khá sâu vào lỗ mũi trái của tôi, làm mũi tôi nhồn nhột như bị cọng rơm chọc vào và hắt hơi dữ dội; thế là họ lén chuồn mất mà không ai hay, và phải ba tuần sau tôi mới biết được nguyên cớ khiến mình choàng tỉnh đột ngột như thế.

Thời gian còn lại trong ngày chúng tôi đi một chặng đường dài, rồi nghỉ đêm với năm trăm lính canh mỗi bên sườn tôi, một nửa cầm đuốc, một nửa giương cung lắp tên, sẵn sàng bắn nếu tôi toan nhúc nhích. Sáng hôm sau khi mặt trời mọc, chúng tôi tiếp tục lên đường, và đến khoảng giữa trưa thì tới cách cổng thành chừng hai trăm thước.

Hoàng đế cùng toàn thể triều đình ngự giá ra đón chúng tôi; nhưng các vị đại thần nhất quyết không để đức vua gặp hiểm nguy bằng cách trèo lên thân thể tôi.

Tại nơi cỗ xe dừng lại có một ngôi đền cổ, được coi là lớn nhất trong toàn vương quốc; ngôi đền ấy vài năm trước đã bị ô uế vì một vụ giết người trái đạo, nên theo lòng sùng kính nhiệt thành của người dân xứ này, nó bị coi là không còn thiêng, do đó đã được đem dùng vào việc thường, và toàn bộ đồ thờ cùng bàn ghế đồ đạc đã bị dọn đi hết. Người ta quyết định cho tôi ở trong tòa nhà này.

Cổng lớn quay về hướng bắc cao chừng bốn bộ và rộng gần hai bộ, tôi có thể dễ dàng bò qua. Hai bên cổng có hai cửa sổ nhỏ, cách mặt đất không quá sáu inch: qua chiếc cửa sổ bên trái, thợ rèn của nhà vua luồn vào chín mươi mốt sợi xích, trông như những sợi dây đeo đồng hồ của các bà ở châu Âu và to gần bằng ngần ấy, rồi khóa vào chân trái tôi bằng ba mươi sáu ổ khóa. Đối diện với ngôi đền, bên kia con đường cái lớn cách chừng hai mươi bộ, có một ngọn tháp nhỏ cao ít nhất năm bộ. Hoàng đế cùng nhiều vị đại thần trong triều ngự lên đây để có dịp quan sát tôi, như người ta kể lại, bởi tôi không thể nhìn thấy họ. Người ta tính rằng có hơn mười vạn cư dân từ trong thành kéo ra cũng vì mục đích ấy; và bất chấp lính canh, tôi tin rằng qua nhiều đợt đã có không dưới một vạn người bắc thang trèo lên thân thể tôi. Nhưng chẳng bao lâu sau đã có chiếu chỉ ban ra, nghiêm cấm việc này dưới hình phạt tử hình.

Khi những người thợ nhận thấy tôi không tài nào bứt ra được nữa, họ bèn cắt hết những sợi dây trói buộc tôi; thế là tôi đứng dậy với một tâm trạng ủ rũ chưa từng thấy trong đời. Nhưng tiếng ồn ào và nỗi kinh ngạc của đám đông khi thấy tôi đứng dậy bước đi thì không lời nào tả xiết. Những sợi xích giữ chân trái tôi dài chừng hai thước, không những cho phép tôi tự do bước tới bước lui theo hình bán nguyệt, mà nhờ được đóng cố định cách cổng chưa đầy bốn inch, chúng còn cho phép tôi bò vào bên trong và duỗi thẳng người nằm trong ngôi đền.